Je kent die reflex om altijd maar naar de lichte kant te bewegen. Je wilt lachen, succes vieren en de schijn van een rimpelloos leven ophouden. Zodra het serieus wordt, of zodra de dood of het verdriet de kamer binnenkomt, zoek je de uitgang. Je zet een masker op van vrolijkheid, bang dat de zwaarte je zal besmetten of je tempo zal vertragen.

Het is die voortdurende vlucht naar het oppervlakkige vermaak, in de hoop dat je de diepere vragen van het bestaan kunt overstemmen met het geluid van feestgedruis.

De angst voor de spiegel van het einde

Soms lijkt het alsof we in een vluchtstrook van positiviteit leven. We mijden de confrontatie met onze eigen eindigheid en met de broosheid van onze plannen. We denken dat wijsheid zit in het altijd maar weten en het altijd maar winnen. Maar in die constante jacht naar de ‘dag van het lachen’ verliezen we de voeling met de grond onder onze voeten.

Wanneer we de schaduwkant van het leven wegdrukken, worden we oppervlakkig. We bouwen een identiteit op die alleen standhoudt als de zon schijnt. Maar het leven vraagt om een fundament dat breder is dan dat. Er is een ernst die niet somber is, maar die je juist terugbrengt naar wat werkelijk van waarde is. In de stilte van een huis van rouw vallen de franjes weg en blijft alleen de essentie over.

Waarom zoek je de zon terwijl de schaduw je meer vertelt

In Prediker 7:1-29 draait de zoeker de vertrouwde waarden van de wereld volledig om. Hij stelt vast dat een goede naam beter is dan goede olie, en de dag van de dood beter dan de dag van de geboorte. Het is beter te gaan naar een huis van rouw dan naar een huis van feestgelag. Voor het oppervlakkige oor klinkt dit cynisch, maar metafysisch gezien wijst het op de diepe loutering van de ziel.

De Prediker merkt op dat “verdriet beter is dan lachen, want bij een treurig gezicht is het met het hart goed.” In de kaders van Joel Goldsmith begrijpen we dat juist de momenten van desillusie met de uiterlijke wereld de weg vrijmaken voor een innerlijke verschuiving. De wijsheid van de wijze bevindt zich in het huis van de rouw, omdat men daar geconfronteerd wordt met de tijdelijkheid van de vormen. De dwaas daarentegen zit met zijn hart in het huis van de blijdschap, hopend dat de roes nooit zal ophouden.

De klem van het uiterste

De tekst waarschuwt ons ook voor een nieuwe valkuil: de klem van de eigen morele superioriteit. “Wees niet te rechtvaardig en gedraag je niet als een overmate wijze; waarom zou je jezelf verwoesten?” Dit is een krachtige aanwijzing voor degenen die menen de werkelijkheid te kunnen vangen in starre regels van goed en fout. Wie probeert ‘perfect’ te zijn volgens een menselijke maatstaf, raakt verstikt in zijn eigen oordeel.

Echte wijsheid, zo stelt de Prediker, is in staat om zowel de dag van het voorspoed als de dag van het onheil te aanvaarden. God heeft de ene dag naast de andere gemaakt, zodat de mens niet kan achterhalen wat er na hem zal zijn. Het is de erkenning van de paradox: we kunnen niet alles controleren, en we kunnen niet alles begrijpen. De rechtvaardige gaat soms onder in zijn rechtvaardigheid, terwijl de goddeloze soms lang leeft in zijn slechtheid. De controle is een illusie onder de zon.

De zoektocht naar de rechte lijn

Midden in de verwarring van het leven probeert de mens overal een verklaring voor te vinden. We willen de ‘reden’ weten, de optelsom die altijd klopt. De Prediker heeft dit alles onderzocht. Hij zocht naar de samenhang der dingen, maar hij ontdekte dat de wijsheid ver weg is en “zeer diep; wie kan haar vinden?”

Zijn conclusie over de menselijke natuur is ontnuchterend: God heeft de mens recht gemaakt, maar zij hebben vele bedenksels gezocht. We maken het leven onnodig ingewikkeld met onze systemen, onze maskers en onze pogingen om de werkelijkheid te buigen naar onze wil. De wijsheid zit niet in het toevoegen van meer kennis, maar in het afleggen van die ‘bedenksels’ totdat de oorspronkelijke eenvoud weer zichtbaar wordt.

De rust in het midden

Uiteindelijk nodigt dit hoofdstuk je uit om de schaduw niet langer te vrezen. De dag van het onheil is niet je vijand, maar de plek waar je leert wat niet kapot kan gaan. De vrede die je zoekt, vind je niet door de dood te negeren, maar door haar recht in de ogen te kijken en te ontdekken dat je wezen groter is dan je tijdelijke omstandigheden.

In dat midden, tussen lachen en huilen, tussen wijsheid en dwaasheid, ontstaat een nieuwe vorm van aanwezigheid. Je hoeft niet meer te vluchten naar het volgende feestje om je goed te voelen. Je kunt stilstaan bij wat er is, wetend dat beide dagen, de lichte en de donkere, uit dezelfde bron voortkomen.

Wat zou er in je hart gebeuren als je vandaag de ernst eens evenveel ruimte geeft als de vrolijkheid?