Je kent die momenten op je werk of in de maatschappij waarin je je moet schikken naar regels die nergens op lijken te slaan. Je ziet mensen met macht beslissingen nemen die de plank volledig misslaan, en je voelt de frustratie in je opkomen. Je wilt ertegenin gaan, je wilt gerechtigheid, maar je voelt ook de onmacht.

Het is die dagelijkse oefening in slikken en volgen, terwijl je diep vanbinnen weet dat de werkelijke autoriteit niet in een kantoor of op een troon zit. Je vraagt je af hoe je trouw blijft aan jezelf in een systeem dat vaak blind en onvoorspelbaar lijkt.

De glans van het gezicht

Wijsheid is niet iets dat je alleen in boeken vindt; het is iets dat je ziet aan iemands uitstraling. De Prediker merkt op dat de wijsheid van een mens zijn gezicht doet lichten en de hardheid ervan verandert. Het is de zachtheid die voortkomt uit het begrijpen van de diepere wetten, waardoor je niet langer met je hoofd tegen de muur van de uiterlijke macht hoeft te lopen.

Wanneer we ons blindstaren op de onrechtvaardigheid van de wereld, worden we hard en bitter. We trekken een pantser aan van verzet. Maar echte wijsheid stelt je in staat om de uiterlijke autoriteit te respecteren zonder je innerlijke vrijheid te verliezen. Je leert te bewegen binnen de kaders van de wereld, terwijl je je wortels in iets heel anders hebt staan.

Waarom buig je voor een macht die de wind niet kan vangen

In Prediker 8:1-17 onderzoekt de zoeker de verhouding tussen de mens en de macht, en tussen de mens en zijn lot. Hij adviseert om de bevelen van de koning in acht te nemen, maar herinnert ons er tegelijkertijd aan dat geen mens macht heeft over de wind, en evenmin over de dag van de dood. Er is geen ontkomen aan de strijd van het leven, en de goddeloosheid zal degenen die haar beoefenen niet redden.

Vanuit het perspectief van Joel Goldsmith zien we hier de beperking van de menselijke wil. De mens probeert te heersen over de ander, tot zijn eigen nadeel. We zien dat de rechtvaardigen soms behandeld worden alsof ze goddeloos zijn, en de goddelozen alsof ze rechtvaardig zijn. De Prediker stelt vast dat ook dit ijdelheid is. De uiterlijke wereld is geen betrouwbare graadmeter voor de innerlijke waarheid. Er is een tijd en een wijze van handelen voor alles, maar de mens wordt gekweld door het feit dat hij de toekomst niet kent.

Het raadsel van de vertraagde vergelding

Een van de grootste struikelblokken voor ons rechtvaardigheidsgevoel is dat het oordeel over slechte daden niet onmiddellijk voltrokken wordt. Omdat de straf uitblijft, vat het hart van de mens moed om kwaad te doen. We zien dat mensen die verkeerd handelen soms een lang leven leiden en zelfs geëerd worden. Het kan je moedeloos maken: waarom zou je nog je best doen als het universum niet direct ingrijpt?

Toch houdt de Prediker vast aan een dieper weten: “Ik weet ook dat het degenen die God vrezen, goed zal gaan.” Dit is geen belofte van uiterlijke rijkdom, maar een verwijzing naar de innerlijke staat van zijn. Wie leeft in ontzag voor de bron, vindt een vrede die niet afhankelijk is van de grillen van een aardse koning of de uitkomst van een rechtszaak. De goddeloze mag dan uiterlijk succes hebben, zijn dagen zijn als een schaduw; er zit geen substantie in.

De aanbeveling van de vreugde

Omdat de mens het werk van de bron niet kan doorgronden, hoe hard hij het ook probeert en hoeveel nachten hij er ook voor wakker ligt, komt de Prediker opnieuw terug bij zijn kernadvies: prijs de verblijding. Er is onder de zon niets beters dan te eten, te drinken en vrolijk te zijn. Dit moet de mens vergezellen bij zijn gezwoeg tijdens de dagen van zijn leven.

Dit is geen vlucht uit de werkelijkheid, maar de ultieme vorm van spiritueel verzet. Te midden van onrecht, onzekerheid en machtsmisbruik kies je ervoor om te genieten van de eenvoudige geschenken van de dag. Je stopt met het proberen te doorgronden van het ondoorgrondelijke. Je accepteert dat je de puzzel van het leven niet kunt leggen met je verstand alleen. In die acceptatie valt de zwaarte van de wereld van je schouders.

De rust in het mysterie

Uiteindelijk moet je erkennen dat zelfs de wijste mens, die beweert de samenhang der dingen te kennen, het niet werkelijk kan vinden. Het leven laat zich niet vangen in een sluitende logica. De machthebbers komen en gaan, de onrechtvaardigheid golft door de geschiedenis, en de wind blijft waaien waarheen hij wil.

De vrede die je zoekt, vind je door je gezicht te laten oplichten door de wijsheid van het niet-weten. Je doet wat je hand vindt om te doen, je houdt je aan de regels waar dat nodig is, maar je hart bewaar je voor de vreugde die boven de zon staat. Daar, in die innerlijke cel van vrijheid, kan geen enkele koning of machthebber bij komen.

Wat zou er in je houding veranderen als je vandaag de uitkomst van de wereld even helemaal loslaat?