Je kent die dagen dat je alles volgens het boekje doet. Je werkt hard, je bent eerlijk, je zorgt voor je naasten en je plant zorgvuldig voor de toekomst. En dan, uit het niets, gebeurt er iets waar je geen grip op hebt. Een reorganisatie, een ziekte, of simpelweg een reeks toevalligheden die je zorgvuldig opgebouwde zekerheid omverwerpt.

Het is die bittere smaak van onrechtvaardigheid: je ziet mensen die de kantjes er vanaf lopen succes hebben, terwijl jij met lege handen lijkt te staan. Je vraagt je af of jouw inzet er eigenlijk wel toe doet als het toeval de uiteindelijke scheidsrechter lijkt te zijn.

De illusie van de verdiende uitkomst

Soms geloven we dat het leven een automaat is: je stopt er goede daden in en er komt succes uit. We meten onze waarde aan onze resultaten en we denken dat we het lot kunnen bezweren door nog sneller te rennen of nog harder te vechten. We zijn ervan overtuigd dat de overwinning voor de snelle is en de strijd voor de sterke.

Maar de werkelijkheid laat zich niet zo makkelijk vangen. In die jacht naar controle verliezen we de voeling met het enige moment dat we werkelijk hebben: nu. We leven in de wachtkamer van de toekomst, hopend op een beloning die de grilligheid van het bestaan kan uitwissen. We zijn zo druk met de finishlijn, dat we vergeten dat de weg eronder al onze enige werkelijkheid is.

Waarom ren je een wedstrijd die al gelopen is

In Prediker 9:1-18 houdt de zoeker ons een spiegel voor die zowel confronterend als bevrijdend is. Hij stelt vast dat hetzelfde lot de rechtvaardige en de goddeloze treft. Of je nu goed doet of kwaad, de dood is de grote gelijkmaker die aan het einde van de weg wacht. “De levenden weten tenminste dat zij sterven zullen, maar de doden weten helemaal niets.”

Vanuit de metafysica zien we hier de totale relativering van de uiterlijke vorm. De Prediker merkt op dat “de wedstrijd niet is voor de snellen, en de strijd niet voor de helden.” Tijd en toeval treffen hen allen. Dit is geen pleidooi voor passiviteit, maar een radicale uitnodiging om je identiteit weg te halen bij de uitkomst. Als de uiterlijke wereld zo onvoorspelbaar is, waar vind je dan je vaste grond?

De witte kleding van de tegenwoordigheid

Omdat het lot onzeker is, geeft de Prediker een opmerkelijk advies: “Ga uw weg, eet uw brood met blijdschap, drink uw wijn met een vrolijk hart.” Hij spoort ons aan om onze kleding wit te laten zijn en olie op ons hoofd niet te laten ontbreken. In de metafysische symboliek staat witte kleding voor een zuiver bewustzijn, vrij van de vlekken van angst en bezorgdheid. De olie is het symbool voor de vreugde van de innerlijke spirituele gewaarwording.

Je moet genieten van het leven met de naaste die je liefhebt, gedurende al de vluchtige dagen die je gegeven zijn. Dit is de enige ‘winst’ die je hebt onder de zon. Het is de kunst om midden in de onzekerheid van het bestaan de rijkdom van het moment op te eisen. Doe wat je hand vindt om te doen met al je kracht, niet omdat de uitkomst gegarandeerd is, maar omdat de handeling zelf jouw expressie van leven is.

De stille wijsheid in de belegerde stad

De tekst eindigt met een parabel over een kleine stad met weinig inwoners, die belegerd wordt door een grote koning. Een arme, wijze man redt de stad door zijn wijsheid, maar na afloop denkt niemand meer aan die arme man. De Prediker stelt vast dat wijsheid beter is dan kracht, maar dat de wijsheid van de arme veracht wordt.

Dit laat zien hoe de wereld werkt: we kijken naar status en uiterlijk vertoon, terwijl de werkelijke redding vaak uit een stille, onzichtbare bron komt. De woorden van wijzen die in rust worden aangehoord, zijn beter dan het geschreeuw van een heerser onder de dwazen. Echte wijsheid zoekt geen applaus; zij is haar eigen beloning. Zij is de stille kracht die de stad van je innerlijk bewaart, ook als de omstandigheden van buitenaf dreigend lijken.

De rust in de overgave

Uiteindelijk nodigt dit hoofdstuk je uit om de kramp van het ‘moeten winnen’ los te laten. De wedstrijd onder de zon is immers al gelopen: we gaan allemaal naar dezelfde bestemming. Die wetenschap maakt je niet moedeloos, maar juist ongekend vrij.

De vrede die je zoekt, vind je door je brood te eten alsof het een heilig geschenk is, en je werk te doen zonder de last van de uiterlijke verwachting. Je hoeft niet de snelste te zijn om gezegend te zijn. Je hoeft alleen maar aanwezig te zijn in de witte kleding van een rustig hart, wetend dat jouw waarde niet afhangt van de grillen van tijd en toeval.

Wat zou er van je schouders vallen als je vandaag stopt met strijden voor een overwinning die je allang bezit?